Naast de gewone overheidsrechtspraak kennen we de Alternative Dispute Resolution (hierna: ADR). Hieronder vallen diverse vormen van geschilbeslechting, zoals arbitrage en mediation. Mediation is de meest voorkomende vorm onder de ADR.1 Kamerstukken II 1999-2000, 26 352, nr. 19, p. 4.
Mediation in de persoonlijke sfeer is een manier van geschilbeslechting dat al regelmatig ingezet wordt. Hierbij kan gedacht worden aan familiaire of arbeidsrechtelijke geschillen. Zakelijke mediation is iets wat veel minder voorkomt.2 Simon Thomas, M. de Kort-de Wolde, E. Schutte & M. Schonewille, ‘ZAM/ACB Onderzoek naar kansen en belemmeringen voor zakelijke mediation’, Utrecht: Montaigne Centrum voor Rechtsspraak en Rechtspleging 2018. Hierna: ZAM/ACB-onderzoek. Uit het jaarverslag van de Ondernemingskamer van 2018 volgt dat het aantal verwijzingen naar mediation wel degelijk is gestegen ten opzichte van de jaren daarvoor. In 2016 werd er zes keer naar mediation verwezen, in 2017 vijf keer en in 2018 al tien keer. 3 Jaarverslag Ondernemingskamer 2018 Zakelijke mediation wordt gebruikt bij geschillen tussen ondernemingen onderling, aandeelhoudersgeschillen, geschillen tussen bestuur en aandeelhouders en samenwerkingsgeschillen tussen professionals.4 H.F. Doeleman, ‘Zakelijke mediation, perikelen’. Ondernemingsrecht 2016/6, p. 28. Vaak wordt er in deze gevallen een enquêteprocedure ingesteld en (eventueel) wanbeleid vastgesteld. Zou er in plaats daarvan niet vaker voor mediation gekozen moeten worden?

Een voorbeeld is het conflict binnen Eneco in 2018 en het arrest van de Ondernemingskamer dat hierop volgde. 5 Hof Amsterdam OK 18 juli 2018, ECLI:NL:GHAMS:2018:2488. De situatie was als volgt. Een aantal gemeenten besloten hun aandelen in Eneco van de hand te doen. Toen dit voornemen bekend werd, verslechterde de verhoudingen tussen de verschillende organen van Eneco. De aandeelhouderscommissie (AHC, bestaande uit vertegenwoordigers van de aandeelhouders), de raad van bestuur (RvB), de raad van commissarissen (RvC) en de centrale ondernemingsraad (COR) van Eneco kwamen lijnrecht tegenover elkaar te staan wat betreft een eventueel privatiseringsproces. De AHC en de RvC hebben toen met mediation geprobeerd om tot een overeenstemming te komen. Doordat de RvB hier niet bij betrokken werd, is deze poging mislukt. Uiteindelijk werd alsnog de weg van de Ondernemingskamer ingeslagen, die tot het oordeel kwam dat art. 30 WOR6 Art. 30 WOR gaat over advies van de ondernemingsraad. niet juist was nageleefd. Deze situatie leende zich in principe goed voor mediation. Doordat echter niet alle partijen betrokken werden bij het traject, kwamen partijen nog verder uit elkaar te staan.

Eind 2018 verscheen het rapport ‘ZAM/ACB Onderzoek naar kansen en belemmeringen voor zakelijke mediation’.7 ZAM/ACB-onderzoek. In dit rapport werd, met hulp van advocaten, professionals uit het bedrijfsleven en rechters, de situatie omtrent zakelijke mediation in kaart gebracht. Hierin kwamen de volgende punten naar voren8 ZAM/ACB-onderzoek. :

  • De belangrijkste redenen voor advocaten om mediation te adviseren zijn de snelheid en behoud/verbetering van de relatie ten opzichte van procederen. De lagere kosten blijken minder van belang. De belangrijkste redenen om geen mediation te adviseren zijn ‘weerstand bij de cliënt’ en ‘meer druk kunnen zetten via een rechtsgang’.
  • De belangrijkste redenen voor bedrijven om voor mediation te kiezen zijn ook snelheid en behoud/verbetering van de relatie met de wederpartij. De lagere kosten zijn ook voor bedrijven minder van belang. De belangrijkste reden om niet voor mediation te kiezen is de druk die men kan zetten op de wederpartij in geval van een juridische procedure.
  • De belangrijkste redenen voor rechters om naar mediation te verwijzen zijn behoud/verbetering van de relatie en het besef dat in een zaak vaak meer factoren een rol spelen dan alleen juridische. De belangrijkste reden om niet te verwijzen naar mediation is de weerstand bij partijen.

De conclusie van het rapport is dat alle drie de partijen positief tegenover deze vorm van geschilbeslechting staan. Hoewel er dus positief gekeken wordt naar mediation, wordt het in de praktijk veel minder gebruikt dan je zou verwachten. Dit is de zogenoemde mediationparadox. Indien mediation op een correcte manier wordt uitgevoerd, dat wil zeggen: alle relevante partijen betrekken en een goede communicatie tussen partijen, kan mediation snel en eenvoudig van grote waarde zijn in geval van een conflict. Mediation is namelijk naast conflictoplossing gericht op de verstandhouding in de toekomst. Een rechtszaak daarentegen kan partijen juist nog verder uit elkaar drijven. 9 A.G. Wennekes, ‘Zakelijk geschil? Zakelijke mediation’, Onderneming en Financiering 2012/afl. 2 Indien partijen samen op zoek gaan naar een uitkomst waar iedereen tevreden mee is, in plaats van enkel argumenten voor hun eigen standpunt zoeken, zal de verstandshouding binnen of tussen veel bedrijven verbeteren.
Om een groter draagvlak voor zakelijke mediation te creëren is waarschijnlijk een nieuwe impuls, bijvoorbeeld in de vorm van nieuwe wetgeving, vereist.10 M. Schonewille & M. S. Thomas, ‘Veel potentie voor zakelijke mediation. Wat zijn de ervaringen van de afnemers van zakelijke mediation en welke ontwikkelingen in het vakgebied zien zij graag?’, Nederlands-Vlaams tijdschrift voor Mediation en conflictmanagement 2019 (23) 1, p. 7. Deze nieuwe wetgeving moet mediation stimuleren en gerechtelijke procedures juist ontmoedigen.

 

 

 

 

Referenties   [ + ]

1.  Kamerstukken II 1999-2000, 26 352, nr. 19, p. 4.
2.  Simon Thomas, M. de Kort-de Wolde, E. Schutte & M. Schonewille, ‘ZAM/ACB Onderzoek naar kansen en belemmeringen voor zakelijke mediation’, Utrecht: Montaigne Centrum voor Rechtsspraak en Rechtspleging 2018. Hierna: ZAM/ACB-onderzoek.
3. Jaarverslag Ondernemingskamer 2018
4. H.F. Doeleman, ‘Zakelijke mediation, perikelen’. Ondernemingsrecht 2016/6, p. 28.
5.  Hof Amsterdam OK 18 juli 2018, ECLI:NL:GHAMS:2018:2488.
6. Art. 30 WOR gaat over advies van de ondernemingsraad.
7, 8. ZAM/ACB-onderzoek.
9. A.G. Wennekes, ‘Zakelijk geschil? Zakelijke mediation’, Onderneming en Financiering 2012/afl. 2
10. M. Schonewille & M. S. Thomas, ‘Veel potentie voor zakelijke mediation. Wat zijn de ervaringen van de afnemers van zakelijke mediation en welke ontwikkelingen in het vakgebied zien zij graag?’, Nederlands-Vlaams tijdschrift voor Mediation en conflictmanagement 2019 (23) 1, p. 7.